Beste Rosan,
U zegt meteen waarop het staat. Bij het begin van uw boek schrijft u dat Trump aan een fascistisch regime bouwt. Die uitspraak doet u op basis van wat u ziet. Van wat u leest. U merkt dat u niet alleen staat. U stelt vast dat ook voormalige topfiguren binnen Trumps eigen team en zijn politieke tegenstanders hetzelfde zeggen. Tegelijk merkt u dat wat u zegt weerstand oproept. In het verwoorden van die weerstand onderscheidt u drie varianten. In de eerste variant wordt gezegd dat het label fascisme onlosmakelijk verbonden is met de Tweede Wereldoorlog. Volgens die variant is het geschiedenis en zou het daarom niet passen bij de hedendaagse politieke ontwikkelingen. In een tweede variant wordt geopperd dat het label het debat zou doodslaan. In een derde variant tenslotte wordt gesteld dat velen de term overdreven vinden. U ervaart dat het gevoelig ligt om fascisme in een vroeg stadium ‘fascisme’ te noemen omdat wij meteen denken aan het eindresultaat, zoals wij dat zagen in het Derde Rijk, het fascisme in zijn meest geradicaliseerde vorm.
Mal nommer les choses ajoute au malheur du monde, dat is wat Albert Camus zei. In die val wenst u niet te trappen. U wenst de dingen te benoemen zoals ze zijn. Dat doet u op een heldere en overzichtelijke wijze. Vooreerst acht u het noodzakelijk uit te leggen wat fascisme is en hoe het werkt. Vervolgens staat u stil bij de opkomst van het hedendaagse fascisme om in het laatste deel van uw boek aan te geven hoe wij ons kunnen verzetten.
Het fascisme is een politieke strategie om alleenheerschappij te verwerven, door met steun van de massa de democratische rechtsstaat van binnenuit kapot te maken. Het is een strategie om een dominante groep te mobiliseren tegen een vermeende vijand door in te spelen op maatschappelijke onvrede. Het is een manier om via de democratie aan de macht te komen en die macht vervolgens te behouden.
Helder aflijnen en duidelijk definiëren, dat is het eerste deel van uw boek. In dat deel noemt u fascisme een draaiboek dat zich altijd stapsgewijs ontvouwt en waarbij de ingrediënten telkens dezelfde zijn: een hunkering naar een geïdealiseerd, mythisch verleden, een diepe minachting voor feiten en de beschuldiging dat linkse elites en minderheden samenspannen om het land te gronde te richten. Tegelijk schrijft u dat het fascisme geen samenhangend verhaal behoeft. Het is een vergaarbak van tegenstrijdigheden. De brandstof voor fascisme is emotie: wraak, onzekerheid en trots. Wat een fascist zegt hoeft niet te kloppen met de werkelijkheid.
In die politieke strategie om tot alleenheerschappij te komen onderscheidt u vijf stadia: ontstaan, organisatie, machtsverwerving, machtsuitoefening en radicalisering of verval. In het eerste stadium wordt een voedingsbodem gelegd in de samenleving vaak door crisis en onvrede. Vervolgens vormt zich rond een leider een fascistische partij of beweging die in een volgend stadium via verkiezingen toegang krijgt tot politieke macht. In de fase van de machtsoefening groeit de politieke macht uit tot regeringsmacht waarbij de beweging de controlerende machten probeert uit te schakelen en de grondrechten poogt af te breken. Tot slot zal het regime in het laatste stadium radicaliseren of richting verliezen en afbrokkelen.
Om van het eerste naar het vijfde stadium te komen, kan het fascisme zich van tien instrumenten bedienen. Tien instrumenten die het volk moeten mobiliseren. In uw boek benoemt u die instrumenten en op elk van die instrumenten gaat u dieper in.
De theorie hebt u ons meegegeven. Het wordt tijd om met die kennis te gaan kijken naar de wereld van vandaag en te kijken hoe fascisme gestalte krijgt in diverse landen. Die oefening maakt u in het tweede deel van uw boek. U richt uw vizier hierbij niet enkel op de Verenigde Staten. Dat zou al te makkelijk zijn. U kijkt ook naar Europa en brengt daarmee die hele denkoefening dichter bij huis.
In uw oordeel bent u heel duidelijk. Het Trumpisme noemt u fascisme van het zuiverste Amerikaanse soort. Die vaststelling moet de lezer duidelijk maken dat er geen eenduidige vorm van fascisme bestaat. Elk land ontwikkelt zijn eigen vorm. Om dat te kunnen begrijpen, gaat u kijken naar de situatie in Duitsland, Italië, Frankrijk, Hongarije, Nederland. U stelt vast dat Europa niet vrij is van fascisme. Uiterst rechtse politici verwerven invloed door haat op te diepen. Door afkeer aan te wakkeren van wokisme, gendertheorie, illegale criminele vreemdelingen, liberale fascisten, de parasitaire pers, …
In uw analyse van de Europese situatie merkt u hoe de EU in zijn beleid onder druk van uiterst rechtse politici soms sterk naar rechts zwaait. Uiterst rechts weet zo een stevige stempel te drukken op de koers van de EU. Hierin zien wij hoe gevestigde elites de standpunten van uiterst rechts helpen te normaliseren. Daarom moeten we net zoveel aandacht besteden aan de onmisbare bondgenoten en medeplichtigen van fascisten als aan de leiders zelf. U stelt immers vast hoe een netwerk van ultraconservatieve denktanks, rechts-extremisten, influencers, oligarchen, techbazen en industriëlen de ondermijning van de internationale democratische rechtsorde tot doel heeft. Dat netwerk verzet zich tegen de ‘mondiale liberale elite’ en tegen de minderheden die door die elite beschermd worden.
Definiëren. Analyseren. Nu volgt het derde deel van uw boek. U stelt vast hoe het fascisme een democratie uitholt. Het begint met taal. Met verkiezingen. Het krijgt een kans dankzij mensen die denken dat het allemaal niet zo’n vaart zal lopen. Om dat te counteren, moet een dam opgeworpen worden tegen fascisme. Dat moet gebeuren door mensen die feiten verkiezen boven fictie, verbinding boven verdeling, medemenselijkheid boven ontmenselijking. Wij moeten onverschrokken opkomen voor onze waarden en solidair zijn met kwetsbare mensen.
In dat verzet moet de politiek, de journalistiek en de samenleving samenwerken. De rol van elk van die actoren werkt u uit in een praktische handleiding. Elk van hen draagt een verantwoordelijkheid. U spreekt hen hierop aan en reikt hen tools aan om die verantwoordelijkheid op te nemen en te versterken.
Beste Rosan. Ik las uw boek. Ik weet nu wat fascisme is. Ik kan het benoemen en dat is wat ik dan ook zal doen. Voluit. In uw dankwoord lees ik dat u dit boek over haat schreef uit liefde. Die liefde heb ik gevoeld. Die liefde wil ik delen en doorgeven. U versterkte mijn weerbaarheid. Mijn alertheid. Mijn enthousiasme. Daarvoor wil ik u danken. Van ganser harte. Dank dus. Dank. Dank. Dank.
Met vriendelijke groeten.
Reactie plaatsen
Reacties