Beste Carlo,
Soms kan het zomaar gebeuren dat dingen samenvallen. Vele maanden terug las ik een interview in Knack naar aanleiding van uw net uitgebrachte boek. Na het lezen van dat interview, dacht ik: dat boek moet ik hebben. Niet om als sierstuk in mijn boekenkast te staan, wel om het te gaan lezen. Maar u weet hoe het gaat. Net zoals Willem Elsschot het wist. Tussen droom en daad staan praktische bezwaren. Mijn boekenkast moest het zonder uw boek doen. Maar dan kwam Secret Santa. Op het werk geven een groep collega’s elkaar anoniem een cadeautje. Er wordt wel eens gezegd dat wonderen de wereld uit zijn. Dat blijkt een vergissing te zijn. Want zie, een collega schonk mij uw boek. Halleluia. Bim bam beieren. Ik had het boek. Ik kon gaan lezen.
In uw boek stelt u dat wij verslaafd zijn aan een happy end. Uiteindelijk komt alles goed. Dat is wat wij denken. Wij dommelen in. Het wakker worden gaat traag. Om niet in te dommelen, moeten we scenario’s opstellen. Een methode waarbij op basis van actuele trends en gebeurtenissen toekomstige ontwikkelingen worden doorgespeeld. Wat als Rusland wint? is een dergelijk scenario. Waarbij winnen voor u gelijkstaat met het behoud van het grondgebied dat Rusland momenteel bezet.
Velen denken: geef Rusland wat het wil, da wordt het rustig. Maar wat als Oekraïne pas het begin is. Wat als in werkelijkheid de Europese veiligheid en onze liberale wereldorde op het spel staan en wij onze ogen er weer voor sluiten. Dat scenario zal u in dit boek doorspelen. Als regel geldt dat wat erin beschreven wordt, zich niet voordoet.
Wij zouden uw uitgedachte en uitgeschreven scenario lacherig aan de kant kunnen schuiven. Science-fiction, zo zouden wij het kunnen noemen. Toch is het realiteitsgehalte schrikbarend hoog. Dat hoeft helemaal niet te verbazen. Voor uw scenario baseert u zich op echte omstandigheden, wetenschappelijke inzichten en discussies die u met veel collega’s hebt gevoerd. Wat u schrijft, is herkenbaar. Soms lijkt het wel alsof wij die richting al uitgaan.
Als ik vandaag om mij heen kijk, zie ik elementen die deel uitmaken van uw scenario. Territoriale concessies door Oekraïne maken deel uit van mogelijke vredesonderhandelingen. De opgave van de door Rusland bezette gebieden wordt door sommige leiders naar voor geschoven als deel van de oplossing om een einde te maken aan de oorlog. Het succes van extreemrechts in Europa en het sterk aanleunen van die partijen bij het autocratische regime van Poetin kan niet ontkend worden. Het hernieuwen van de betrekkingen met Rusland wordt voor sommige Europese leiders plots een te overwegen optie. Ook al beweert onze Belgische premier dat zijn woorden verkeerdelijk werden geïnterpreteerd, dit is wat hij zei.
U vertelt alsof het allemaal werkelijk gebeurt. Via een tijdslijn geeft u aan wat er gebeurt in de verschillende hoofdsteden. U schuift aan bij de overlegmomenten. U zit aan tafel bij de belangrijkste decisionmakers. U benoemt wie waar aanwezig is en waarom. Het lijkt alsof u vanop al die plekken rechtstreeks verslag uitbrengt. U laat zien hoe gebeurtenissen een invloed hebben op het denken en handelen van leiders die aan zet zijn. Hoe leiders, beducht voor escalatie, terughoudend zijn in mogelijke (re)acties. In dat wikken en wegen moet ik vaak denken aan Slaapwandelaars van Christopher Clark.
Wat u eigenlijk beschrijft is een toekomstige veiligheidsstrategie van Rusland waarin wordt gezocht het beleid van Poetin (die in uw scenario overleden is) voort te zetten. Het land wil aanspraak maken op een even belangrijke positie als de VS en China waarbij het uiteindelijke doel een nieuwe ordening van de Europese veiligheidsarchitectuur is.
Het mag duidelijk zijn dat scenario’s niet zomaar geschreven worden. Vrijblijvend. Zonder verdere gevolgen. Dat is duidelijk niet de bedoeling. Scenario’s worden geschreven om lessen te trekken. Om ons voor te bereiden. Zodat we weten wat moet gebeuren als de beschreven dingen werkelijkheid worden. Zodat we weten hoe wij ons dienen voor te bereiden.
Uw scenario is hierop geen uitzondering. U zegt ons wat te doen. U zegt ons wat onze politieke leiders moeten doen. Vooreerst raadt u de Europeanen aan de inspanningen wat betreft de uitrusting van de strijdkrachten in de toekomst voort te zetten. Dat koppelt u aan een snelle groei van concrete afschrikkingscapaciteiten. U schrijft dat wij ons moeten voorbereiden en investeren vanuit de wetenschap dat Amerika niet te hulp zou kunnen komen. De Europese regeringsleiders moeten de veerkracht en de weerbaarheid van samenlevingen versterken en het probleemoplossend vermogen van democratische instellingen en procedures verdedigen en versterken. Daarbovenop moeten politici helder communiceren over wat er op het spel staat: de verdediging van heel de wijze waarop wij leven en willen leven.
Beste Carlo. Na het lezen van uw boek kan ik maar hopen dat enkele scenarioschrijvers uit alle Europese landen samen aan tafel gaan zitten en beginnen te schrijven. Niet vanuit het besef dat wat zij schrijven werkelijkheid wordt. Wel vanuit het besef dat indommelen geen optie meer is. Op elke mogelijke actie moet een mogelijke reactie volgen. Europe will do the rescue. Niet om oorlog te initiëren. Wel om vrede te bestendigen. Daarvan moeten niet alleen de Europese leiders overtuigd zijn. Daarvan moeten vooral de Europese burgers overtuigd zijn en/of worden. Ik hoop dat uw boek hiertoe een aanzet kan zijn. Voor die moedige poging wil ik u danken. Van ganser harte. Dank dus. Dank. Dank. Dank.
Met vriendelijke groeten.
Reactie plaatsen
Reacties